فضیلت تربت امام حسین(ع) و آداب استفاده از آن

خبرگزاری حوزه | مقدمه: تربت امام حسین(ع) یادگارِ خاکِ کربلا و نشانه‌ای از پیوند با فرهنگِ ایثار و ولایت است. در روایات، برای آن آثارِ معنوی و شفابخشی نقل شده و مؤمنان آن را با نیتِ توسل و طلبِ شفا به کار می‌برند. استفاده از تربت، آدابی دارد: با احترام و طهارت، به اندازه‌ای اندک، همراه با دعا و توجه قلبی مصرف شود و از هرگونه بی‌حرمتی یا استفاده‌ی نادرست پرهیز گردد؛ زیرا اثر آن در کنار ایمان و اخلاص معنا می‌یابد. آیت الله العظمی مکارم در کتاب شریف «مفاتیح نوین؟ یادداشتی با موضوع«فضیلت تربت امام حسین(ع) و آداب استفاده از آن» نوشته اند که در متن پیش رو می خوانید

۱ـ از روایات متواتر به دست می آید که تربت پاک آن حضرت شفای دردها و بیماری هاست(۱) و امان از بلاها و هر خوف و ترس(۲) و طبق بعضی از روایات، تربت را می توان از میان محلّ قبر مبارک تا یک میل(۳) و یا حتّی تا چهار میل(۴) برگرفت.

مرحوم محدّث قمی(رحمه الله) در «فوائد الرضویّه» در احوال سیّد محدّث و مُتبحّر، آقا سیّد نعمت الله جزایری(قدس سره) می نویسد که آن سیّد جلیل در تحصیل علم، زحمت بسیار کشیده و رنج بسیار برده است و چون در اوایل تحصیل حتّی قادر بر تهیّه چراغ نبود، از روشنی مهتاب استفاده می کرد، لذا از کثرت مطالعه در مهتاب، چشمانش ضعیف شده بود، ولی به برکت تربت مقدّسه سیّدالشهدا و خاک مرقدهای شریفه ائمّه عراق(علیهم السلام) چشمانش روشنی یافت،(۵) و جای تعجّب نیست که خداوند چنین اثری را در آن خاک مقدّس برای شیعیان و محبّان قرار داده باشد.

بهترین راه برای استفاده از تربت پربرکت آن حضرت، این است که مقدار کمی از تربت تمیز را در مقدار کمی آب تمیز حل کنند و از آن کمی بنوشند; یا هر یک از افراد خانواده مقداری از آن آب را به عنوان تبرّک استفاده کنند، و طریق دیگر این که به اندازه یک عدس از تربت تمیز را روی زبان بگذارند و یک جرعه آب روی آن بنوشند.

۲ـ «ابن قولویه» از شخصی نقل می کند که گفت: امام علی بن موسی الرضا(علیهما السلام) از خراسان برایم بسته ای را فرستاد، وقتی آن را گشودم، در میانش خاکی را یافتم. از کسی که آن را آورده بود پرسیدم: این چیست؟ گفت: خاک قبر امام حسین(علیه السلام) است، آن حضرت (امام رضا(علیه السلام)) هدیه ای برای کسی نمی فرستد مگر آن که کمی از این خاک را در میانش می گذارد و می فرماید: به اذن و مشیّت خدا امان از بلاهاست.(۶)

۳ـ یکی از یاران امام صادق(علیه السلام) به محضر مبارک امام عرض کرد: چگونه است که فردی از خاک قبر امام حسین(علیه السلام) برمی دارد و از آن سود می برد، ولی فرد دیگری از آن برمی دارد و بهره ای نمی برد؟ جواب فرمود: «نه والله، هر کس که از آن خاک بردارد و اعتقاد داشته باشد که به او نفع می بخشد، البتّه بهره مند می شود».(۷)

کیفیّت استفاده از تربت حسینی:

در ارتباط با آداب نگهداری تربت حسینی و کیفیّت بهره گیری از آن نیز روایاتی وارد شده است:

۱ـ از ابوحمزه ثمالی نقل شده: خدمت امام صادق(علیه السلام) عرض کردم: اصحاب را می بینم که از خاک قبر امام حسین(علیه السلام) برمی دارند و از آن (باذن الله) شفا طلب می کنند، آیا واقعاً در آن شفا وجود دارد؟ فرمود: «از خاکی که از فاصله میان قبر تا چهار میل برمی دارند، می توان برای درمان دردها بهره جست، و هر کس یقین به شفای آن داشته باشد هرگاه از آن شفا بجوید بِاذن الله کفایتش می کند».(۸)

۲ـ در روایت دیگری آمده است که هرگاه کسی از شما خواست از تربت بهره گیرد، نخست آن را ببوسد، سپس بر دو دیده اش بگذارد و بر سایر بدن بمالد و بگوید:

اَللّـهُمَّ بِحَقِّ هذِهِ التُّرْبَةِ، وَبِحَقِّ مَنْ حَلَّ بِها، وَثَوی فیها، وَبِحِقِّ اَبیهِ وَاُمِّهِ وَاَخیهِ،وَالاَْئِمَّةِ مِنْوُلْدِهِ،وَبِحَقِّ الْمَلائِکَةِ الْحآفّینَ بِهِ،اِلاَّ جَعَلْتَهاشِفآءً مِنْ کُلِّ دآء،وَبُرْءاًمِنْ کُلِّ مَرَض،وَنَجاةً مِنْ کُلِّ آفَة،وَحِرْزاًمِمّااَخافُوَاَحْذَرُ.
خدایا به حقّ این تربت شریف و به حقّ آن بزرگواری که در آن فرود آمد و مسکن گرفت و به حقّ پدر و مادرو برادرش و امامان از فرزندانش و به حقّ فرشتگانی که او را دربرگرفته اند که بگردانی آن را شفای از هر درد و درمان از هر بیماری و رهایی از هر آفت و پناهگاهی از هر چه از آن می ترسم و پرهیز می کنم.

سپس از آن استفاده کند.(۹)

۳ـ و نیز در روایتی آمده: هر گاه خواستی از تربت امام حسین(علیه السلام) استفاده کنی بگو:

بِسْمِ اللهِ وَبِاللهِ، اَللّهُمَّ اجْعَلْهُ رِزْقاً واسِعاً، وَعِلْماً نافِعاً، وَشِفآءً مِنْ کُلِّ دآء، اِنَّکَ عَلی کُلِّ شَیْء قَدیرٌ.(۱۰)

به نام خدا و به ذات خدا، خدایا بگردانش روزی فراخ و دانشی سودمند و شفای از هردردی که تو بر هر چیز توانایی.

۴ـ مستحب است قدری تربت حسینی به همراه میّت، داخل قبر گذاشته شود،(۱۱) و در روایت دیگری وارد شده که با حنوطش مخلوط گردد.(۱۲)

۵ـ مستحب است سجده کردن بر تربت امام حسین(علیه السلام) که حجاب های هفتگانه را باز می کند و سبب قبولی نماز و بالا رفتن آن به آسمانها می شود.(۱۳)

۶ـ مستحب است از آن، تسبیح بسازند و با چنین تسبیحی ذکر گویند(۱۴) که فضیلت عظیم دارد و مادامی که در دست صاحبش می باشد، تسبیح خدا می گوید هر چند صاحبش تسبیح نگوید.(۱۵)

یادآوری:

۱ـ همان گونه که از مجموع روایات فوق به دست آمد، باید حریم تربت حسینی را پاس داشت و به گونه ای آن را نگهداری کرد که بی حرمتی پیش نیاید، زیر دست و پا نماند، در راه نریزند و آلوده نکنند.

۲ـ مشهور میان علما این است که خوردن گل و خاک، مطلقاً جایز نیست مگر تربت مقدّسه امام حسین(علیه السلام) که آن هم صرفاً به قصد شفا جایز است، و احتیاط آن است که بیش از یک عدس نباشد.

۳ـ در این که مقصود از تربت حسینی، خاکِ چه مقدار فاصله از زمین کربلا می باشد، تعبیرات روایات گوناگون است ; البتّه هر چه نزدیکتر به قبر مقدّس باشد، بهتر است.(۱۶)

فضیلت زمین کربلا و حائر حسینی:

روایات فراوانی در ارتباط با شرافت و فضیلت زمین کربلا و حائر حسینی وارد شده که به بعضی از آنها اشاره می شود:

۱ـ امیرمؤمنان(علیه السلام) از زمین کربلا به همراه جمعی از اصحابش گذشتند، وقتی به آن جا رسیدند اشک از چشمان حضرت جاری شد و فرمود: این جاست جایگاه اقامت سوارانشان و اینجاست محلّ انداختن بارهایشان و این جاست که خونشان ریخته می شود، خوشا به حال تو ای تربتی که خون یاران حق روی تو ریخته می شود (هذا مُناخُ رُکّابِهِمْ، وَ هذا مَلْقی رِحالِهِمْ، وَ هُنا تُهْرَقُ دِماءُهُمْ، طُوبی لَکَ مِنْ تُرْبَة عَلَیْکَ تُهْرَقُ دِماءُ الاَْحِبَّةِ).(۱۷)

۲ـ در حدیثی از امام صادق(علیه السلام) می خوانیم: جایگاه قبر حسین بن علی(علیهما السلام) از روزی که آن حضرت در آن دفن شد، باغ پرارزشی از باغ های بهشت است.(۱۸)

۳ـ ابوهاشم جعفری می گوید: امام هادی(علیه السلام) در ایّام بیماریش می فرمود: کسی را به سوی «حائر» (حائر حسینی برای طلب شفای من) بفرستید. عرض کردم: فدایت شوم اجازه می فرمایید که من بروم؟ فرمود: برو امّا با رعایت تقیّه... عزم بر حرکت گرفتم ولی قبل از حرکت، جریان را برای علیّ بن بلال ذکر کردم، او با تعجّب گفت: حضرت هادی(علیه السلام) خودش حائر است او را با «حائر» چه کار؟! خدمت حضرت رسیدم سؤال علیّ بن بلال را برای او نقل کردم، فرمود: آیا رسول الله خانه خدا را طواف نمی کرد و حجرالاسود را نمی بوسید با آن که حرمت رسول گرامی(صلی الله علیه وآله) وحرمت مؤمن از حرمت خانه خدا بیشتر است؟ بدان که این مکان ها مکان هایی هستند که خداوند دوست دارد یاد او در آنها زنده شود، من هم دوست دارم برای شفای من در مکان هایی دعا شود که خدا دوست دارد و حائر حسینی یکی از آن مکانهاست.(۱۹)

محلّ حائر حسینی:

بحثی که در این جا مطرح است این است که چه مقدار از اطراف قبر مطهّر امام حسین(علیه السلام) «حائر» محسوب می شود و آن مکانی که آن همه روایات در فضیلت آن و استجابت دعا در آن، در فصل فضیلت زیارت ذکر شد، کدام است و چه مقدار مساحت دارد؟

مرحوم «علاّمه مجلسی» اقوال متعدّدی را از علما در این رابطه نقل کرده است و آنچه در نظر شریف خود ایشان تقویت دارد این است که مراد از «حائر»(۲۰) آن مقدار از مساحتی است که دیوارهای صحن، آن را احاطه کرده است در نتیجه خود صحن از جمیع اطراف و ساختمان هایی که به قبّه شریفه متّصل است و همچنین مسجدی که در پشت آن قبّه قرار دارد جزء حائر محسوب می شود. و آنچه مشهور میان اهالی کربلاست و از گذشتگان، به آنها به ارث رسیده و همچنین ظاهر کلمات اکثر اصحاب، همین است.(۲۱)

مرحوم «صاحب جواهر» نیز در تفسیر حائر همین معنا را انتخاب کرده است(۲۲) هر چند احتیاط آن است که صحن مطهر را جزء حائر ندانند و به حرم مطهّر و رواق ها و مسجد بالاسر قناعت کنند، به خصوص این که در گذشته حرم تا این حد توسعه نداشت.

از خداوند بزرگ توفیق بهره وری همه عاشقان مکتب آن حضرت را از فیوضات عظیم این اماکن مقدّسه مسألت داریم.

سایت ایت الله العظمی مکارم شیرازی

پی نوشت‌ها

۱. کامل الزیارات، باب ۹۱، حدیث ۳، ۴، ۵، ۸، و باب ۹۲، حدیث ۴، ۵، ۶.

۲. همان مدرک، باب ۹۲، احادیث ۱،۲،۴،۵.

۳. همان مدرک، باب ۹۲، حدیث ۶ و باب ۹۱، حدیث ۵. (یک میل حدود ۱۶۰۰ متر است).

۴. همان مدرک، باب ۹۳، حدیث ۵.

۵. فوائد الرضویه، صفحه ۶۹۵.

۶. کامل الزیارات، باب ۹۲، صفحه ۲۷۸، حدیث ۱.

۷. همان مدرک، باب ۹۱، صفحه ۲۷۴، حدیث ۱.

۸. همان مدرک، باب ۹۳، صفحه ۲۸۰، حدیث ۵.

۹. بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۱۹، حدیث ۴ و امالی طوسی، صفحه ۳۱۸، حدیث ۹۳.

۱۰. کامل الزیارات، باب ۹۴، صفحه ۲۸۴، حدیث ۱.

۱۱. بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۳۶، حدیث ۷۵.

۱۲. همان مدرک، صفحه ۱۳۳، حدیث ۶۳ و تهذیب، جلد ۶، صفحه ۷۶، حدیث ۱۸.

۱۳. بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۳۵، حدیث ۷۴.

۱۴. همان مدرک، جلد ۹۸، صفحه ۱۳۲، حدیث ۶۱، و تهذیب، جلد ۶، صفحه ۷۵، حدیث ۱۶.

۱۵. همان مدرک.

۱۶. رجوع کنید به : بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۳۰، حدیث ۵۰، ۵۴ و ۵۵; و جواهرالکلام، جلد ۳۶، صفحه ۳۶۴.

۱۷. کامل الزیارات، باب ۸۸، صفحه ۲۷۰، حدیث ۱۱.

۱۸. کامل الزیارات، باب ۸۹، صفحه ۲۷۱، حدیث ۱.

۱۹. همان مدرک، باب ۹۰، حدیث ۱ و بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۱۲ .

۲۰. «حائر» در لغت (از حَیَرَ است نه از حَوَرَ) به مکانی گفته می شود که آب در آن جا جمع شود و دَوَران پیدا کند (صحاح اللغة و مصباح المنیر) در هر حال: گویا از زمانی که متوکّل عبّاسی ـ لعنة الله علیه ـ قبر آن حضرت را به آب بست، ولی آب در اطراف قبر، دور زد و به خود قبر نرسید، به این محوّطه حائر گفته شد. (بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۱۷).

۲۱. بحارالانوار، جلد ۹۸، صفحه ۱۱۷.

۲۲. جواهرالکلام، جلد ۱۴، صفحه ۳۳۹.